Domein voor Kunstkritiek neemt positie en kiest voor vernieuwing.

Domein voor Kunstkritiek zet zich sinds 2004 in voor een kritiek van de toekomst.
We staan voor het herijken en verrijken van de onafhankelijk reflectie op kunst. Een samenleving kan niet zonder goede kunst en goede kunst niet zonder een publiek gesprek. De omgeving waarbinnen de kunstkritiek twee eeuwen de onafhankelijke reflectie op kunst claimde heeft zijn actualiteit verloren; de digitale 21e eeuw lijkt in weinig nog op de 19e eeuw waarin het genre ontstond. De tijd vraagt erom ook de kunstkritiek opnieuw uit te vinden. Laten we beginnen met de kritiek de ruimte te noemen waar dat publieke gesprek gevoerd kan worden.

Het zijn niet meer alleen de critici die kunstkritiek bedrijven. In voor- en nagesprekken, bij educatieve activiteiten en op het internet wordt voortdurend over kunst geoordeeld. Amazon en ander bedrijven gebruiken slimme algoritmen om opinies en evaluaties handzaam, overzichtelijk en ten eigen bate te organiseren. Uitgebreider dan waartoe een krant of magazine in staat is,informeren culturele instellingen en kunstenaars hun publiek, het ene prachtige filmpje na achtergrondartikel producerend.

De traditionele podia voor kritische denken, de cultuurmagazines en hun websites, zijn kwetsbaar. Meestal functionerend op de inzet van onbetaalde krachten voeren zij een strategie van overleven. De kranten zoeken ondertussen hun heil in een vorm van consumentenvoorlichting. Het zal niet aan de kunstcritici liggen, steeds weer staan nieuwe denkers en schrijvers op. Maar de kunstkritiek zoals we die 200 jaar kennen, dreigt ten onder te gaan aan de kracht van steeds verfijndere marketingstrategieën rond culturele producten en aan het dominante denken dat het publiek van kunst consument is. Herijken doen we door de vraag te stellen hoe kunstkritiek zich opzichte van die ontwikkelingen moet positioneren; verrijken door de kansen op te zoeken die de tegenwoordige tijd biedt.

We zien onszelf als de aanjager binnen de netwerken van media, opleidingen en culturele instellingen die zich op vernieuwende wijze inzetten voor een betekenisvol en breed gevoerd gesprek over kunst. We gaan te rade bij kunstenaars en bieden denkers en schrijvers de kans hun talenten te exploreren. Ons werkterrein omvat alle mogelijke kunstdisciplines, zowel dans, theater, muziek als beeldende kunst, film, architectuur en literatuur.

De praktijk van critici en hun publicatie platforms vormen de basis van onze activiteiten. Met onze partners dragen we aan de vernieuwing bij door het experiment aan te gaan, onderzoek te doen en door live en online uitwisseling van kennis en expertise te organiseren. De opgedane kennis dragen we over in De Klassen en in publicaties.

Domein voor Kunstkritiek wil de kunstkritiek actualiseren en houdt zich daarom bezig met de volgende kwesties:

  1. De 21e eeuwse criticus

Dankzij het internet is er een veelheid aan informatie en meningen over kunst beschikbaar. Wat doet de hedendaagse criticus daarmee? Een plek geven in de eigen kritische praktijk? De actualiteit links laten liggen en vrij en ongebonden schrijven? Of juist meer dan voorheen eigen kennis en analysevermogen neerleggen in minder makkelijk weg te kauwen teksten?

Nieuwe generaties denkers en schrijvers betreden een arbeidsmarkt die vol in ontwikkeling is. De klassieke media bevinden zich in een proces van transformatie, de jonge media initiatieven moeten hun toekomst nog bewijzen. De nieuwe generatie is meestal freelancer en heeft een gemengde praktijk. Als ze multimediaal werken zijn het team workers, als zij al niet zelf proberen te filmen en geluidsopnames te maken. Met hogescholen en universiteiten onderzoeken we het DNA van 21e eeuwse critici, hun positie plus de competenties en de vaardigheden die nodig zijn om binnen het veranderde mediaveld gehoord te worden.

De kritiek opnieuw uitvinden is het begrip zelf herdefiniëren. ‘Kritiek’ in de vertrouwde betekenis van het woord is het resultaat van het werk van één persoon, die haar of zijn ervaringen en denken materialiseert in tekst, voor een recensie, tijdschrift of boek. Het maatschappelijk debat, ook dat over kunst – hoe bescheiden ook – wordt allang niet meer alleen schriftelijk gevoerd. Achter de PC vandaan komen dus? Andere ruimtes voor kritiek zoeken en je als criticus een publieke persoonlijkheid betonen? De lezer wil het wel, zie de grote belangstelling voor voor- en nagesprekken. En waarom niet op de vloer de discussie voeren met de kunstenaar? Net zo goed kan een televisieoptreden of een stevig college op een poppodium bijdragen aan een maatschappelijk debat over de kwaliteit van kunstproducten.

Het is in Nederland de norm dat critici afstand houden van de kunstenaars en culturele instellingen waarover zij schrijven. In het proces van herijking van de kunstkritiek vragen wij ons af wat beide partijen afzonderlijk dan wel gezamenlijk kunnen bijdragen aan het publieke gesprek over kunst. We organiseren daarom gesprekken tussen kunstenaars, de andere professionals in het kunstenveld en critici over hun praktijk en het knooppunt waar die elkaar raken: de kritiek. In de researchprojecten bouwen we voort op wat de pioniers in het veld al doen: kunstenaars en/of kunstprofessionals een aandeel geven in hun kritische beschouwingen.

  1. Publicatieplatforms in de 21e eeuw

Van oudsher hebben kunst -en cultuurtijdschriften een grote rol in de duiding, contextualisering en waardering van kunst, in het bijzonder van nieuwe ontwikkelingen. Net als hun grote broers, de kranten en opiniebladen, hebben aan het begin van deze eeuw de meesten een veranderingsproces ingezet. Ze schuiven van print naar online of naar een combinatie van beide, zien hun workflow veranderen en experimenteren met verdienmodellen. De ‘trials’ en ‘de errors’ in dat proces komen aan de orde in onze Veldonderzoeken, Kritisch Beraaden en publicaties.

Het leesgedrag verandert . De zestig plussers van nu bleven jaren trouw aan ‘hun’ blad; hun kinderen grasduinen op het net en/of melden zich bij Blendle en andere verzamelsites. Jongeren halen hun informatie van YouTube en ‘zitten’ op Facebook. Zijn dat gevaren of juist kansen voor de publicatieplatforms? De grote broers in medialand kopen inmiddels grif YouTube kanalen op. Met een vooruitziende of begrensde blik?

Vernieuwing van de kunstkritiek is ook het bevragen van de wijze waarop cultuurmagazines zichzelf georganiseerd hebben. Is dat nog van deze tijd? Wat zijn de alternatieven? Met onze partners doen we hiernaar Veldonderzoek en beleggen we over deze kwestie Kritisch Beraaden.

3. Veranderde kunstpraktijk

Het landschap van de kunst is diverser dan ooit. De grenzen tussen de oude kunstdisciplines zijn vervaagd. Kunstenaars trekken van land naar land en werken afwisselend of tegelijk lokaal, nationaal en internationaal. In academische sferen wordt volop gedebatteerd over de waarde van het werk van deze kunstenaars; de publieke opinie is er echter gevaarlijk stil over. Veel van die 21e eeuwse kunstpraktijken ontberen dan ook nog een kunstkritische praktijk.

In onze activiteiten nemen we daarom kunstpraktijken op die tot voor kort buiten beschouwing werden gelaten of waarmee de kritiek niet automatisch meegroeide (community arts, digitale, interdisciplinaire kunst, kunst uit andere werelddelen). Die inhaalslag is nog het meeste nodig voor een nog relatief jonge kunstpraktijk. Als reactie op het (Westerse) ideaal van individuele zelfrealisatie creëren kunstenaars werk waarin het samen-moeten-leven terugkeert, als een vraagstuk en een kans. Zij houden zich bezig met duurzaamheid, zorg, onderwijs, of innovaties in het bedrijfsleven.

In samenwerking met culturele instellingen en media pogen we passende kritische formats voor de verschoppelingen van de kritiek te bedenken.

  1. De 21e eeuwse kunstbezoeker

Het publiek van de 21e eeuw is dankzij het internet een belangrijke speler geworden in de beoordeling van kunst. Al is het alleen maar omdat veel hedendaagse kunstenaars de bezoekers een actieve rol toedelen is het de moeite waard erover na te denken hoe zij ook een rol kunnen hebben in de professionele reflectie over kunst.

Binnen onze netwerken initiëren en organiseren we researchprojecten waarin critici in samenwerking met webdesigners proberen uit te vinden hoe de rijkdom aan kennis waarover het publiek beschikt terecht kan komen in de (digitale) kolommen van hun platforms.

Redacties hebben te maken met de grote diversiteit van de mensen die geïnteresseerd zijn in wat de culturele sector te bieden heeft. Ze leven met het gegeven dat lezers mondiger zijn geworden, niet van autoriteiten houden en het gevoel willen hebben zelf te kiezen. We verleiden onze partners kleine of grote Kritisch Beraaden over deze kwesties te organiseren en delen de uitkomst op onze site en in publicaties.

Herijken doen we door de vraag te stellen hoe kunstkritiek zich opzichte van die ontwikkelingen moet positioneren; verrijken door de kansen op te zoeken die de tegenwoordige tijd biedt.

5. Nieuwe vormen

De grote spelers op de media markt bieden hun kritische verhalen inmiddels aan in een mix van tekst, geluid en beeld. Hun redacteuren verzoenen zo het verlangen noodzakelijke verhalen te vertellen met de behoefte van hun lezers visueel en auditief geïnformeerd te worden.

Met kunst- en cultuurtijdschriften samen, in co-productie met digitale experts, ontwikkelen we multimedia concepten die de kunstkritiek kunnen verrijken. We doen experimenten in het genre longform, proberen formats uit om online een debat te voeren en naar simpele programma’s om schrijvers en tijdschriften het online publiceren te vergemakkelijken. De resultaten van die researchactiviteiten worden gedeeld en verder ontwikkeld in Kritisch Beraaden en workshops.

Sinds het ontstaan van de kunstkritiek als een professioneel genre is luid en duidelijk gedebatteerd, in woord en schrift, over de vraag in hoeverre een criticus zichzelf in zijn werk bekend en gekend moet maken. In iedere De Klas duikt minstens een keer de kwestie op ‘Mag er ‘ík’ in de tekst staan?’. De criticus van nu moet dealen met een publiek domein dat op vele plekken moeiteloos vervloeit in het privé-domein – en andersom. Persoonlijk zijn lijkt in de media een adagium. Wie schrijft neemt in die maatschappelijke realiteit automatisch een positie in. In De Klassen oefenen de deelnemers zich in het bewust kiezen van die positie. De masters stimuleren hen om te exploreren of dan ook andere vormen van schrijven mogelijk of zelfs noodzakelijk zijn.

6. Nieuw talent

Vanuit de gedachte dat de kritiek van de toekomst begint met (het benutten, ondersteunen, ontplooien van) de talenten van nu leidt Domein voor Kunstkritiek ook op. Jonge schrijvers, bloggers, filmers, interviewers krijgen les van masters in het vak. Ervaren publicisten exploreren de breedte van hun talenten en de drang hun vak te vernieuwen. Wie een basiscursus afrondde en de praktijk instapte, kan een paar jaar later een De Klas essayistiek volgen. Wie de digitale opties wil verkennen, kan meedoen in een researchsetting. Domein faciliteert peerreview sessies, geeft kansen praktische ervaring op te doen en biedt een keer in de twee jaar een mentortraject aan.

Voor veel redacties blijft het eeuwenoude genre van het essay het hoogst haalbare in de kunstkritiek. De kwetsbaarheid van hun titels leidt echter tot uitputting van de bron: de volgende generaties schrijvers. Redacties hebben te weinig tijd om nieuw schrijftalent op te sporen en tot volle wasdom te laten komen. Met steun van Vlaamse en Nederlandse cultuurtijdschriften zetten Domein voor Kunstkritiek en de De Gids het platform De Nieuwe Garde op, dat de doorstroom van essayistisch schrijftalent moet borgen.


In de winkel van het Domein

In de afgelopen jaren ontwikkelden we eenvoudige workshopsformats voor het gebruik door culturele instellingen en festivals. Er zijn formats voor het leren schrijven van een recensie/kritiek, het maken van een kunstenaarsportret of het maken van kunstenaarsinterviews. Direct beschikbaar zijn werkmodellen voor een festivalkrant of een blog, een introductie op het zelf bloggen, een methode om creatief over dans te schrijven of over community arts projecten – alles op maat te maken voor elk kunstdiscipline en elk type deelnemer. Als u geïnteresseerd bent in deze producten kunt u contact opnemen met info@domeinvoorkunstkritiek.nl. Wij komen graag met ons koffertje informatie langs.

Domein voor Kunstkritiek stimuleert

We nodigen je uit om met ons ook het experiment aan te gaan. Mocht je inhoudelijke of praktische expertise zoeken voor een project dat bij Domein voor Kunstkritiek past, dan denken wij graag met  je mee en introduceren we je in onze netwerken.  Je kunt contact met ons opnemen door te mailen naar info@domeinvoorkunstkritiek.nl.

Contact

Stichting Domein voor Kunstkritiek
Uithoornstraat 4-2
1078 SX Amsterdam
KvK: 34265840
Tel.nr. directie:  +31 (0)6 514 735 45
Mail: info@domeinvoorkunstkritiek.nl

Kijk hieronder voor de contactgegevens van onze projectleiders.

Ons team

Sonja van der Valk

Sonja van der Valk

Mail Sonja: sonjavandervalk@domeinvoorkunstkritiek.nl

Dirk Verhoeven

Dirk Verhoeven

Lisa Reinheimer

Lisa Reinheimer

lisa@domeinvoorkunstkritiek.nl

Daphne Rieken

Daphne Rieken